Số thuế giá trị gia tăng phải nộp bằng thuế đầu ra trừ thuế đầu vào được khấu trừ. Khi một kỳ tăng vọt, gần như luôn là do đầu ra tăng mạnh hơn đầu vào hoặc đầu vào bị hụt. Tìm đúng nguyên nhân thì thường có cách giãn áp lực hợp lệ: kê khai đủ đầu vào còn sót, sắp lại lịch mua hàng, chuẩn bị tiền cho những kỳ biết trước sẽ cao.
Không có cách hợp lệ nào để "dời" doanh thu sang kỳ sau cho nhẹ. Hoá đơn phải lập đúng thời điểm và khai đúng kỳ; dời hoá đơn là sai thời điểm lập hoá đơn và khai sai kỳ.
Bốn nguyên nhân hay gặp
| Nguyên nhân | Dấu hiệu |
|---|---|
| Hoá đơn đầu vào bị sót hoặc về trễ | Đầu vào kỳ này thấp bất thường so với chi mua hàng thực tế |
| Đầu vào không đủ điều kiện khấu trừ | Nhiều hoá đơn từ 5 triệu đồng trở lên trả bằng tiền mặt |
| Doanh thu dồn | Nghiệm thu nhiều hợp đồng cùng kỳ, mùa cao điểm |
| Hết chính sách giảm thuế | Cùng doanh thu mà thuế đầu ra cao hơn kỳ trước |
Rà đầu vào trước tiên
Đầu vào là chỗ doanh nghiệp tự kiểm soát được. Trình tự rà:
- Tải danh sách hoá đơn đầu vào của kỳ trên cổng hoá đơn điện tử, so với sổ mua hàng.
- Tìm hoá đơn có trên cổng mà chưa kê khai: thường là hoá đơn nhà cung cấp gửi vào hộp thư của người khác, hoặc về muộn sau ngày chốt số.
- Tìm hoá đơn đã nhận hàng nhưng nhà cung cấp chưa lập: đề nghị nhà cung cấp lập đúng thời điểm.
- Kiểm tra chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt cho hoá đơn từ 5 triệu đồng trở lên — điều kiện khấu trừ theo Luật 48/2024/QH15.
Hoá đơn hợp lệ bị sót ở kỳ trước được kê khai bổ sung theo quy định hiện hành; không phải "mất" mà chỉ chậm được khấu trừ.
Đầu vào bị mất vì trả tiền mặt
Nhiều doanh nghiệp nhỏ quen trả tiền mặt cho nhà cung cấp quen. Với hoá đơn từ 5 triệu đồng trở lên, thanh toán tiền mặt làm mất quyền khấu trừ phần thuế của hoá đơn đó. Nhìn lại một năm, khoản mất này có thể đáng kể. Cách gỡ: đưa quy định chuyển khoản cho mọi hoá đơn từ 5 triệu đồng vào quy trình thanh toán, và đừng chia nhỏ hoá đơn để né điều kiện — cơ quan thuế nhìn giao dịch thật.
Doanh thu dồn: chuẩn bị chứ không dời
Nếu biết trước kỳ nào sẽ nghiệm thu nhiều hợp đồng hay mùa bán cao điểm, đưa vào lịch dòng tiền thuế và trích dự phòng từ các tháng trước. Với hợp đồng lớn, có thể thoả thuận với khách về tiến độ nghiệm thu từng phần theo khối lượng thực tế — khi đó hoá đơn lập theo từng lần nghiệm thu, doanh thu và thuế tự trải đều hơn một cách hợp lệ, vì nó phản ánh đúng tiến độ công việc.
Chính sách giảm thuế hết hạn
Quốc hội có chính sách giảm 2% thuế giá trị gia tăng cho một số nhóm hàng hoá, dịch vụ theo từng nghị quyết, có thời hạn áp dụng. Khi hết thời hạn, cùng doanh thu nhưng thuế đầu ra tăng. Doanh nghiệp nên theo dõi thời hạn áp dụng của chính sách đang hưởng, điều chỉnh giá bán nếu cần, và tính vào lịch dòng tiền từ trước.
Ví dụ giả định
Giả sử một công ty thương mại thường nộp khoảng 60 triệu đồng thuế giá trị gia tăng mỗi quý, quý này tính ra 140 triệu. Rà lại thấy: 35 triệu đồng thuế đầu vào của hai lô hàng lớn chưa được kê do hoá đơn gửi vào thư của nhân viên mua hàng; 20 triệu đồng thuế đầu vào của năm hoá đơn trả tiền mặt không đủ điều kiện khấu trừ; phần còn lại do doanh thu mùa cao điểm. Sau khi kê đủ hoá đơn sót, số phải nộp còn khoảng 105 triệu. Khoản 20 triệu mất khấu trừ là bài học để sửa quy trình thanh toán.
Những cách "giảm tải" không nên làm
- Để doanh thu ngoài sổ, bán không lập hoá đơn cho khách doanh nghiệp.
- Mua hoá đơn đầu vào không có giao dịch thật.
- Nhận tiền bán hàng qua tài khoản cá nhân.
- Lập hoá đơn lùi sang kỳ sau.
Những cách này đều có rủi ro bị truy thu, xử phạt và kéo theo các hệ quả khác nặng hơn nhiều so với khoản thuế định né.
Đặt cảnh báo sớm cho kỳ sau
Để kỳ sau không bị bất ngờ, mỗi tháng tính nhanh "thuế ước tính" bằng cách cộng thuế đầu ra trên hoá đơn đã lập trừ thuế đầu vào trên hoá đơn đã nhận. Khi con số này vượt mức bình thường khoảng một phần ba, đó là tín hiệu để rà đầu vào ngay trong tháng, khi nhà cung cấp còn dễ liên lạc, và để trích thêm tiền vào tài khoản dự phòng. Việc này mất vài phút nếu phần mềm kế toán đã có báo cáo thuế tạm tính.
Nhà cung cấp lập hoá đơn chậm: xử lý từ hợp đồng
Một nguồn đầu vào hay bị hụt là nhà cung cấp lập hoá đơn trễ so với ngày giao hàng. Đưa điều khoản về thời điểm lập và gửi hoá đơn vào hợp đồng mua hàng, kèm địa chỉ hộp thư nhận hoá đơn chung của công ty. Với nhà cung cấp hay chậm, đặt lịch nhắc sau mỗi lần giao hàng. Hoá đơn về đúng kỳ giúp thuế đầu vào khớp nhịp với thuế đầu ra.
Tự kiểm tra ở đâu
Trên cổng hoá đơn điện tử, tải danh sách hoá đơn đầu vào theo kỳ để so với sổ. Trạng thái mã số thuế của nhà cung cấp tra trên trang tra cứu thông tin người nộp thuế. Số thuế phải nộp và đã nộp xem trong tài khoản thuế điện tử.
Câu hỏi thường gặp
Hoá đơn đầu vào về trễ sang kỳ sau thì kê vào kỳ nào?
Theo quy định hiện hành về kê khai, hoá đơn đầu vào có thể được kê vào kỳ phát hiện hoặc khai bổ sung. Tra hướng dẫn cụ thể hoặc hỏi cơ quan thuế.
Trả tiền mặt rồi chuyển khoản lại có cứu được khấu trừ không?
Không nên làm vòng vo. Điều kiện là chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt thật cho giao dịch đó; làm hình thức có rủi ro khi bị kiểm tra.
Doanh thu cao một kỳ có bị cơ quan thuế chú ý không?
Biến động lớn có thể được hỏi, nhưng doanh thu thật có hoá đơn, hợp đồng thì giải trình dễ.
Có được đề nghị gia hạn vì thuế kỳ này quá cao không?
Gia hạn chỉ áp dụng cho các trường hợp luật định hoặc chính sách gia hạn được ban hành. Thuế cao không phải lý do gia hạn.
Làm sao biết chính sách giảm thuế đang áp dụng tới khi nào?
Tra nghị quyết, nghị định về giảm thuế đang có hiệu lực hoặc hỏi cơ quan thuế; thời hạn thay đổi theo từng đợt.
Thuế đầu vào lớn hơn đầu ra thì sao?
Phần chưa khấu trừ hết được chuyển kỳ sau hoặc đề nghị hoàn nếu đủ điều kiện.
