Nghị quyết 198/2025/QH15 chấm dứt phương pháp khoán thuế với hộ kinh doanh chậm nhất trong năm 2026. Khi chuyển sang tự khai, ba tháng đầu thường vướng ở bốn chỗ: chưa có thói quen ghi doanh thu hằng ngày, chưa rõ khi nào phải xuất hoá đơn, tiền bán hàng lẫn với tiền gia đình trong cùng tài khoản, và không biết lịch khai nộp. Gỡ được bốn chỗ này là phần còn lại chạy đều.
Tin tốt là tự khai không phải làm kế toán như doanh nghiệp. Việc cốt lõi là ghi đúng doanh thu, giữ chứng từ, và nộp tờ khai đúng kỳ. Phương pháp tính, tỷ lệ và ngưỡng doanh thu cụ thể theo văn bản hiện hành: trước đây ngưỡng không phải nộp thuế là 100 triệu đồng/năm và đã được nâng trong đợt sửa luật 2024–2025 — tra mức đang áp dụng.
Vướng một: chưa quen ghi doanh thu hằng ngày
Khi khoán, doanh thu là con số ấn định; tự khai thì doanh thu là con số thật. Cách đơn giản nhất: cuối mỗi ngày ghi một dòng — ngày, tổng tiền mặt thu, tổng tiền chuyển khoản và quẹt thẻ thu, ghi chú nếu có trả hàng. Ghi trên sổ giấy hay bảng tính đều được, miễn đều đặn.
Cuối tháng cộng lại, đối chiếu phần chuyển khoản với sao kê tài khoản. Nếu dùng máy tính tiền hoặc phần mềm bán hàng, báo cáo cuối ngày của máy thay cho việc ghi tay, nhưng vẫn nên đối chiếu với tiền thực tế.
Vướng hai: hoá đơn khi nào, loại nào
Hộ kinh doanh sử dụng hoá đơn theo quy định về hoá đơn, chứng từ. Nghị định 70/2025/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 123/2020/NĐ-CP đã mở rộng việc dùng hoá đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền cho hộ kinh doanh đạt mức doanh thu theo quy định; từ 1/7/2026 có thêm Nghị định 254/2026/NĐ-CP về hoá đơn, chứng từ điện tử. Hộ nên xác định với cơ quan thuế quản lý mình có thuộc diện bắt buộc dùng hoá đơn điện tử hay không, từ khi nào.
Khi khách là doanh nghiệp yêu cầu hoá đơn, hộ cần xuất được. Nếu chưa đăng ký hoá đơn, liên hệ cơ quan thuế về hoá đơn điện tử có mã hoặc hoá đơn theo từng lần phát sinh tuỳ trường hợp theo quy định.
Vướng ba: tiền bán hàng lẫn tiền gia đình
Hộ kinh doanh thường nhận chuyển khoản vào tài khoản cá nhân của chủ hộ, cũng là tài khoản chi tiêu gia đình. Khi tự khai, điều này làm việc đối chiếu rất khó, và dễ bị hỏi khi dòng tiền vào tài khoản lớn hơn doanh thu khai.
Cách gỡ: mở một tài khoản riêng chỉ để nhận tiền bán hàng, in mã chuyển khoản của tài khoản này tại quầy. Tiền gia đình, tiền người thân chuyển cho, tiền vay mượn đi tài khoản khác. Nếu chưa tách được ngay, ghi chú trong sổ các khoản vào tài khoản không phải doanh thu (ví dụ người thân chuyển trả nợ), kèm bằng chứng.
Không nên để doanh thu ngoài sổ, dù là tiền mặt. Dữ liệu ngân hàng, dữ liệu sàn thương mại điện tử và hoá đơn đều có thể được cơ quan thuế đối chiếu.
Vướng bốn: lịch khai nộp
Kỳ khai của hộ kinh doanh tự khai (tháng hoặc quý) và hạn nộp theo quy định về quản lý thuế. Nguyên tắc chung của Luật Quản lý thuế 38/2019/QH14: kỳ tháng hạn ngày 20 tháng sau, kỳ quý hạn ngày cuối cùng tháng đầu quý sau. Văn bản hướng dẫn mới là Nghị định 252/2026/NĐ-CP và Thông tư 89/2026/TT-BTC; xác nhận kỳ của hộ mình với cơ quan thuế quản lý.
Ghi hạn vào lịch điện thoại, nhắc trước năm ngày. Tháng đầu, dành một buổi đi cùng người đã quen (hoặc gọi bộ phận hỗ trợ của thuế cơ sở) để nộp tờ khai lần đầu; các lần sau tự làm được.
Hộ bán trên sàn thương mại điện tử
Từ năm 2025, sàn thương mại điện tử có chức năng thanh toán thực hiện khấu trừ, nộp thay thuế cho hộ, cá nhân kinh doanh trên sàn. Phần doanh thu trên sàn đã được sàn khấu trừ thì hộ cần giữ chứng từ khấu trừ của sàn và biết cách thể hiện khi tự khai phần doanh thu ngoài sàn, tránh khai trùng. Cách tổng hợp cụ thể theo hướng dẫn hiện hành; hỏi cơ quan thuế quản lý nếu hộ bán cả tại cửa hàng và trên sàn.
Chi phí và chứng từ đầu vào: có nên giữ không
Tuỳ phương pháp tính thuế áp dụng cho hộ, chi phí có thể được tính hoặc không khi xác định số thuế. Dù vậy, giữ hoá đơn, chứng từ mua hàng vẫn có ích: chứng minh nguồn gốc hàng hoá khi bị hỏi, biết lãi lỗ thật của cửa hàng, và sẵn sàng nếu sau này chuyển lên công ty. Cách giữ đơn giản: một bìa hồ sơ mỗi tháng, hoá đơn giấy kẹp vào, hoá đơn điện tử lưu trong một thư mục trên điện thoại hoặc máy tính.
Nhập hàng từ người không có hoá đơn thì ghi lại tên người bán, ngày, số lượng, số tiền, và chuyển khoản khi có thể để có dấu vết.
Ba tháng đầu: bảng kiểm và tự kiểm tra ở đâu
- Tuần 1: mở tài khoản riêng nhận tiền bán hàng, bắt đầu sổ doanh thu hằng ngày.
- Tuần 2: xác nhận với thuế cơ sở về kỳ khai, hoá đơn, tài khoản thuế điện tử.
- Tháng 1: cuối tháng đối chiếu sổ với sao kê; nộp tờ khai đầu tiên đúng hạn.
- Tháng 2–3: lặp lại, ghi lại những khoản khó phân loại để hỏi.
Tự kiểm tra ở đâu: ứng dụng thuế trên điện thoại hoặc tài khoản thuế điện tử để xem tờ khai đã nộp, số phải nộp; cổng hoá đơn điện tử nếu có dùng hoá đơn; Thuế cơ sở quản lý địa bàn cho câu hỏi cụ thể. Để làm sổ sách tối thiểu cho hộ, xem mục thuế cho chủ hộ kinh doanh trên Học Thuế.
Câu hỏi thường gặp
Doanh thu dưới ngưỡng thì có phải khai không?
Hộ có doanh thu dưới ngưỡng không phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân theo quy định, nhưng nghĩa vụ khai, thông báo doanh thu có thể vẫn áp dụng. Tra mức ngưỡng hiện hành và hỏi thuế cơ sở về nghĩa vụ khai.
Tiền mặt không qua ngân hàng thì ghi thế nào?
Ghi đầy đủ vào sổ doanh thu hằng ngày như tiền chuyển khoản. Doanh thu là tổng tiền bán hàng, không phân biệt hình thức thanh toán.
Hộ có phải thuê kế toán không?
Không bắt buộc với phần lớn hộ. Chủ hộ có thể tự ghi sổ và khai. Khi quy mô lớn, nhiều mặt hàng hoặc nhiều địa điểm thì thuê người giúp sẽ đỡ sai sót.
Người thân chuyển tiền vào tài khoản nhận bán hàng có bị tính là doanh thu không?
Khoản đó không phải doanh thu, nhưng dễ bị hỏi. Ghi chú trong sổ và giữ bằng chứng; tốt nhất nhận tiền gia đình vào tài khoản khác.
Hộ có nhiều cửa hàng ở nhiều nơi thì khai thế nào?
Hộ kinh doanh nhiều địa điểm có quy định về nơi khai và tổng hợp doanh thu. Liên hệ thuế cơ sở nơi đăng ký hộ để được hướng dẫn cách khai cho từng địa điểm.
Đã khai sai tháng đầu thì sửa thế nào?
Khai bổ sung cho kỳ đó theo quy định, càng sớm càng tốt. Nếu phát sinh số phải nộp thêm thì nộp kèm tiền chậm nộp.
